حجم نقدینگی در 9 سال 10 برابر شد! / چگونه بازارهای دارایی و سرمایهای داغ شدند؟
به گزارش فانی لند به نقل از تجارت نیوز
احسان کشاورز- گزارشهای بانک مرکزی نشان میدهد، حجم نقدینگی در مرداد ۱۴۰۴ از مرز ۱۲ هزار هزار میلیارد تومان عبور کرده؛ رقمی که نسبت به سال ۱۳۹۵ تقریباً ۱۰ برابر شده است. اما آنچه بیش از عدد کل اهمیت دارد، تغییر در ترکیب نقدینگی است. سهم «پول» که شامل اسکناس و سپردههای دیداری است از ۱۳ درصد در سال ۱۳۹۵ به محدوده ۲۴ تا ۲۶ درصد در سالهای اخیر رسیده و سرنخ تورم را آشکار کرده است. افزایش سهم پول به معنای آمادگی بیشتر منابع برای ورود به بازار داراییهاست؛ از ارز و طلا گرفته تا مسکن و بورس.
به گزارش تجارت نیوز، نقدینگی فقط بزرگتر نشده؛ بلکه ساختار آن هم تغییر کرده است. در مرداد ۱۴۰۴ حجم کل نقدینگی به بیش از ۱۲ هزار همت رسید؛ در حالی که این عدد در سال ۱۳۹۵ تنها ۱,۲۵۳ همت بود. یعنی در کمتر از یک دهه، اندازه پول در اقتصاد ایران تقریباً ۱۰ برابر شده است. اما مساله مهمتر، تغییر ترکیب آن است. سهم «پول» از نقدینگی – که شامل اسکناس و سپردههای دیداری است – از ۱۳ درصد در ۱۳۹۵ به حدود ۲۴ درصد در مرداد ۱۴۰۴ رسیده و در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۳ حتی از ۲۵ درصد هم عبور کرده بود.
نسبت پول به شبه پول نیز از ۰.۱۵ به محدوده ۰.۳۱ تا ۰.۳۵ رسیده است. این اعداد یک پیام روشن دارند؛ نقدینگی سیالتر شده است. وقتی سهم پول افزایش مییابد، منابع سریعتر جابهجا میشوند و واکنش اقتصاد به انتظارات تورمی تندتر میشود. به همین دلیل، بررسی اجزای نقدینگی امروز بیش از خود عدد کل اهمیت دارد؛ زیرا ترکیب آن میتواند سرنخ تورم آینده باشد.
حرکت اقتصاد ایران در مسیر انبساط پولی
روند رشد نقدینگی در یک دهه گذشته، روایتی عددی از انبساط مداوم پایه پولی و شبکه بانکی است. حجم نقدینگی از ۱,۲۵۳ همت در سال ۱۳۹۵ به ۱,۵۳۰ همت در ۱۳۹۶ و ۱,۸۸۲ همت در ۱۳۹۷ رسید. در سال ۱۳۹۸ این عدد از مرز ۲,۴۷۲ همت عبور کرد و در ۱۳۹۹ با جهشی قابل توجه به ۳,۴۷۶ همت رسید.
روند افزایشی در سالهای بعد شتاب گرفت؛ ۴,۸۳۲ همت در ۱۴۰۰، ۶,۳۳۷ همت در ۱۴۰۱ و ۷,۸۷۷ همت در ۱۴۰۲. در پایان ۱۴۰۳، نقدینگی به ۱۰,۱۶۶ همت رسید و تنها در پنج ماه نخست ۱۴۰۴ به ۱۲,۰۱۴ همت افزایش یافت. به بیان دیگر، طی ۹ سال حجم نقدینگی تقریباً ۱۰ برابر شده و تنها در بازه ۱۴۰۰ تا مرداد ۱۴۰۴ بیش از ۷ هزار همت به آن افزوده شده است.
چنین رشدی نشان میدهد، اقتصاد ایران همچنان در مسیر انبساط پولی حرکت میکند؛ مسیری که بدون رشد متناسب تولید، دیر یا زود خود را در تورم نشان میدهد.
چگونه سهم پول از 13 درصد به ۲۵ درصد رسید؟
ترکیب نقدینگی در سالهای اخیر تغییر محسوسی کرده است. در سال ۱۳۹۵، از مجموع ۱,۲۵۳ همت نقدینگی، تنها ۱۶۳ همت «پول» بود؛ یعنی سهمی معادل ۱۳ درصد. در مقابل، شبه پول ۱,۰۹۰ همت را تشکیل میداد و نسبت پول به شبه پول حدود ۰.۱۵ بود. این ساختار تا سال ۱۳۹۶ تقریباً حفظ شد و سهم پول در محدوده ۱۲ تا ۱۳ درصد نوسان کرد.
اما از سال ۱۳۹۷ روند تغییر آغاز شد. سهم پول به ۱۵.۱ درصد رسید و در ۱۳۹۸ به ۱۷.۲ درصد افزایش یافت. در سال ۱۳۹۹ این نسبت به ۱۹.۸ درصد و در ۱۴۰۰ به ۲۰.۴ درصد رسید. نقطه جهش اصلی در ۱۴۰۱ ثبت شد؛ جایی که حجم پول به ۱,۶۲۹ همت رسید و سهم آن از نقدینگی به ۲۵.۷ درصد افزایش یافت. نسبت پول به شبه پول نیز به ۰.۳۵ صعود کرد؛ بیش از دو برابر سطح سال ۱۳۹۵.
در ۱۴۰۲ سهم پول اندکی به ۲۴.۳ درصد کاهش یافت، اما در ۱۴۰۳ دوباره به ۲۵.۸ درصد رسید. در مرداد ۱۴۰۴ نیز با وجود رشد حجم پول به ۲,۸۶۹ همت، سهم آن در محدوده ۲۳.۸ درصد تثبیت شده است؛ همچنان بسیار بالاتر از میانگین نیمه دوم دهه ۱۳۹۰. افزایش سهم پول به معنای سیالتر شدن نقدینگی است.
افزایش سرعت انتقال انتظارات تورمی به بازارها
پول شامل اسکناس و سپردههای دیداری است که قدرت جابهجایی سریع دارند، در حالی که شبه پول عمدتاً سپردههای مدتدار است. وقتی نسبت پول بالا میرود، یعنی ترجیح نگهداری منابع در شکل نقد یا کوتاهمدت افزایش یافته است. این تغییر معمولاً در شرایط بیثباتی انتظارات، نااطمینانی تورمی یا کاهش جذابیت سپردههای بلندمدت رخ میدهد.
سهم ۲۴ تا ۲۶ درصدی پول در سالهای اخیر نشان میدهد، اقتصاد نسبت به شوکهای قیمتی حساستر شده و سرعت انتقال انتظارات تورمی به بازارها میتواند بیشتر از گذشته باشد.
شکنندهتر شدن ثبات پولی و افزایش حساسیت اقتصاد به شوکهای انتظاری
نسبت «پول» به «شبهپول» یکی از دقیقترین شاخصها برای سنجش رفتار سپردهگذاران است. در سال ۱۳۹۵ این نسبت حدود ۰.۱۵ بود؛ یعنی در برابر هر ۱۰۰ تومان شبهپول، تنها ۱۵ تومان پول در گردش وجود داشت. این نسبت در سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ نیز در محدوده ۰.۱۵ تا ۰.۱۸ باقی ماند. اما از ۱۳۹۸ روند تغییر شتاب گرفت؛ نسبت به ۰.۲۱ رسید، در ۱۳۹۹ به ۰.۲۵ افزایش یافت و در ۱۴۰۰ به ۰.۲۶ رسید. نقطه اوج در ۱۴۰۱ ثبت شد؛ جایی که این نسبت به ۰.۳۵ صعود کرد.
این اعداد نشان میدهد بخشی از سپردههای مدتدار که پیشتر در قالب شبه پول نگهداری میشد، به سپردههای دیداری و پول نقد تبدیل شده است. به بیان سادهتر، تمایل به نگهداری منابع در قالب بلندمدت کاهش یافته و ترجیح نقدشوندگی افزایش پیدا کرده است. حتی اگر در مرداد ۱۴۰۴ این نسبت به حدود ۰.۳۱ تعدیل شده باشد، همچنان دو برابر سطح سالهای میانی دهه ۹۰ است.
تفسیریتر که نگاه کنیم، این تغییر رفتار، پیامی دارد؛ سپردهگذاران در فضایی که انتظارات تورمی بالاست یا بازدهی حقیقی سپردههای بلندمدت منفی است، کمتر تمایل دارند پول خود را قفل کنند. افزایش سهم پول به معنای آمادگی بیشتر منابع برای ورود به بازار داراییهاست؛ از ارز و طلا گرفته تا مسکن و بورس. بنابراین تغییر در نسبت پول به شبهپول فقط یک جابهجایی حسابداری نیست، بلکه نشانهای از شکنندهتر شدن ثبات پولی و افزایش حساسیت اقتصاد به شوکهای انتظاری است.
گزارش های بیشتر را در صفحات بانک و بیمه و اقتصاد کلان بخوانید.
اخبار مشابه
اشتراک گذاری
ثبت دیدگاه
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند *نظرات (0)
هیچ نظری ثبت نشده است.