رقابت آمریکا و چین بر سر مواد معدنی کمیاب / نظم اقتصادی جهان در حال تغییر
به گزارش فانی لند به نقل از تجارت نیوز
اعلام طرح ایجاد «بلوک تجاری مواد معدنی» توسط جی دی ونس نشانه ورود جهان به عصر تازهای از رقابت بر سر منابع حیاتی است؛ دورانی که در آن کشورها بهجای تجارت آزاد، به ذخیرهسازی و کنترل مواد خام روی آوردهاند.
به گزارش تجارت نیوز، نظام تجارت جهانی که دههها بر پایه وفور منابع و بازارهای آزاد شکل گرفته بود، اکنون با تغییرات اقلیمی، شوکهای عرضه و رقابت ژئوپلیتیکی در حال دگرگونی است. اقدام اخیر آمریکا برای ایجاد یک بلوک تجاری مواد معدنی حیاتی نشان میدهد دولتها بیش از هر زمان دیگری امنیت منابع فیزیکی را مهمتر از جریانهای مالی میدانند. جهان وارد دورهای شده که در آن ذخایر واقعی مواد اولیه از سرمایه مالی ارزشمندتر تلقی میشوند.
پایان عصر فراوانی و آغاز رقابت منابع
کارشناسان معتقدند دورهای که اقتصاد جهانی بر پایه «نئولیبرالیسم» و دسترسی آزاد به منابع شکل گرفته بود رو به پایان است. اکنون کشورها در حال رقابت مستقیم برای دسترسی به مواد معدنی کمیاب اما ضروری هستند؛ موادی که برای فناوریهای نو، انرژی پاک و صنایع پیشرفته حیاتیاند.
دو عامل اصلی این تحول را هدایت میکنند:
۱. انفجار تقاضای برق
پس از بیش از یک دهه رکود یا کاهش مصرف برق در کشورهای ثروتمند، چند سال اخیر شاهد رشد چشمگیر تقاضا بودهایم. این افزایش ناشی از:
گسترش صنعتی شدن در کشورهای در حال توسعه
برقیسازی حملونقل
رشد مراکز داده مرتبط با هوش مصنوعی
تداوم تولید صنعتی
آژانس بینالمللی انرژی این دوره را «عصر جدید برق» مینامد.
برای نخستین بار از زمان انقلاب صنعتی، تقاضای جهانی زغالسنگ در آستانه رسیدن به اوج و سپس کاهش است؛ روندی که با سرمایهگذاری عظیم در انرژیهای تجدیدپذیر ـ بهویژه در چین ـ تقویت شده است. حتی با افزایش مصرف برق، پیشبینی میشود سیستم انرژی جهانی در آینده پاکتر شود؛ روندی که برخلاف دیدگاههای دونالد ترامپ است.
۲. فشار تغییرات اقلیمی
گرمایش زمین نیز تقاضای برق را تشدید کرده است. در موج گرمای سال ۲۰۲۳، استان سیچوان چین مجبور شد کارخانهها را تعطیل کند تا برق برای استفاده خانگی حفظ شود. در هند نیز موج گرمای سال ۲۰۲۴ باعث افزایش ۹ درصدی مصرف برق شد و این کشور را ناچار کرد بیشتر از زغالسنگ و گاز استفاده کند.
عصر برق یعنی عصر مواد معدنی
گسترش فناوریهای برقی نیاز به مجموعهای از مواد معدنی کمیاب از جمله مس، گرافیت، لیتیوم، کبالت، نئودیمیوم، ایتریوم، اسکاندیم، یوروپیوم و تانتالوم را افزایش داده است. این عناصر ستون فقرات اقتصاد دیجیتال و انرژی پاک هستند، اما منابع آنها محدود و بهشدت محافظت میشود.
بحران لیتیوم؛ سوخت باتریهای آینده
طبق پیشبینی بانک جهانی، تولید جهانی لیتیوم باید تا سال ۲۰۵۰ حدود ۴۵۰ درصد افزایش یابد تا پاسخگوی تقاضا باشد. حدود ۷۵ درصد ذخایر شناختهشده جهان در «مثلث لیتیوم» یعنی شیلی، آرژانتین و بولیوی قرار دارد؛ موضوعی که این کشورها را به بازیگران استراتژیک تبدیل کرده است.
کمبود جهانی مس
تقاضای جهانی مس نیز بهشدت افزایش یافته است. قیمت این فلز در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ درصد رشد کرد و به رکورد تاریخی رسید، در حالی که بازار با کسری ۲۰۰ هزار تنی روبهرو شد.
تحلیل S&P Global نشان میدهد این کسری ممکن است تا سال ۲۰۴۰ به ۱۰ میلیون تن برسد.
برتری چین در زنجیره تأمین
سرمایهگذاری طولانیمدت باعث شده چین در زنجیره تأمین مواد معدنی حیاتی موقعیت غالب داشته باشد:
بیش از ۵۰ درصد تولید مس تصفیهشده جهان تحت کنترل شرکتهای چینی است.
چهار کارخانه بزرگ ذوب دنیا در این کشور قرار دارند.
سرمایهگذاری در جمهوری دموکراتیک کنگو ممکن است تا پایان دهه کنترل ۴۶ درصد عرضه کبالت جهان را به شرکتهای چینی بدهد.
چین تأمینکننده غالب ۱۹ مورد از ۲۰ ماده معدنی حیاتی بررسیشده توسط آژانس بینالمللی انرژی است و در برخی موارد تا ۹۰ درصد ظرفیت پالایش جهانی را در اختیار دارد.
واکنش آمریکا: خرید معادن و ذخیرهسازی
رقابت با چین، واشنگتن را به اقداماتی بیسابقه واداشته است. آمریکا در تابستان گذشته سهام ۵ شرکت معدن و پالایش فعال در حوزه مواد حیاتی را خرید و در حال برنامهریزی برای خرید ۴۰ درصد از معادن کبالت–مس گلنکور در کنگو با حمایت دولت است.
همچنین اعلام کرده ۱۲ میلیارد دلار برای ایجاد «ذخیره استراتژیک مواد معدنی» سرمایهگذاری خواهد کرد که نخستین انبار آن در ایالت نوادا ساخته میشود.
رقابت جهانی برای ذخایر
تنها آمریکا نیست که به ذخیرهسازی روی آورده است:
ژاپن از سال ۱۹۸۳ سیستم ذخیره فلزات نادر دارد و پس از کاهش ۴۰ درصد صادرات چین در ۲۰۱۰ ذخایر خود را افزایش داد. هدف آن ذخیره ۶۰ روزه برای اغلب فلزات و ۱۸۰ روزه برای مواد پرخطر است.
کره جنوبی نیز ذخایر مشابهی دارد.
استرالیا در ژانویه امسال برنامه ذخیره فلزات نادر مانند آنتیموان و گالیوم را اعلام کرد.
اتحادیه اروپا از اعضای خود خواسته ذخایر هماهنگ ایجاد کنند.
نمونهای از شکنندگی زنجیره تأمین
تابستان ۲۰۲۴ شهر اسپروس پاین در ایالت کارولینای شمالی که تنها حدود ۲۰۰۰ نفر جمعیت دارد و منبع اصلی کوارتز فوقخالص برای نیمهرساناهاست، بر اثر طوفان آسیب دید و معادنش تعطیل شد. برای چند روز، تولید تراشههای سیلیکونی جهان در وضعیت بحرانی قرار گرفت.
طبق برآورد PwC، در دهههای آینده حدود ۷۰ درصد تولید جهانی مس، کبالت و لیتیوم در معرض خطر خشکسالی خواهد بود. در حال حاضر نیز خشکسالی شدید در شیلی عملیات استخراج مس را مختل کرده است.
اقتصاد جدید: بازی صفر-جمع منابع
در این نظم تازه، ذخیره یک تن مس در آمریکا یعنی در دسترس نبودن همان مقدار برای کارخانهای در شنژن چین. به همین دلیل رقابت کشورها شکل «بازی مجموع صفر» پیدا کرده است؛ جایی که سود یک طرف الزاماً به زیان طرف دیگر است.
جهان وارد مرحلهای شده که در آن قدرت اقتصادی دیگر فقط با تولید ناخالص داخلی یا بازارهای مالی سنجیده نمیشود، بلکه دسترسی به منابع حیاتی تعیینکننده است. افزایش تقاضای برق، تغییرات اقلیمی، رشد فناوری و محدودیت منابع باعث شده کشورها بهجای اعتماد به بازار جهانی، به ذخیرهسازی و کنترل مستقیم مواد معدنی روی آورند. رقابت برای این منابع نهتنها آینده اقتصاد، بلکه موازنه قدرت ژئوپلیتیکی قرن بیستویکم را شکل خواهد داد.
اخبار مشابه
اشتراک گذاری
ثبت دیدگاه
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند *نظرات (0)
هیچ نظری ثبت نشده است.