داستان 2700 ساله هوش مصنوعی؛ از یونان باستان تا ربات سخنگوی پاپ‌

Author

نویسنده

2026-02-21

آتش

به گزارش فانی لند به نقل از گجت نیوز

ارسال شده توسط: پریسا فولادی 02 اسفند 1404 ساعت 19:52

هوش مصنوعی پدیده‌ای مدرن به نظر می‌رسد، اما ریشه‌های آن به ۲۷۰۰ سال پیش و اساطیر یونان باستان بازمی‌گردد. از پرومتئوس تا ربات‌های سخنگوی قرون‌وسطی، میل انسان به خلق موجودات هوشمند همواره وجود داشته است.

در حالی که هیاهوی هوش مصنوعی امروز به یک حباب بزرگ تبدیل شده، تفاوت اساسی با حباب دات‌کام در این است که هوش مصنوعی عمومی هنوز وجود خارجی ندارد.

با این حال، سرمایه‌گذاران با اشتیاق به این حوزه وارد می‌شوند، زیرا این فناوری عمیقاً با اسطوره‌های دیرینه‌ غرب در مورد توانایی‌های آفرینش‌گرانه انسان گره خورده است.

پرومتئوس؛ جرقهٔ هوش مصنوعی در یونان باستان

اسطوره یونانی پرومتئوس، تیتانی که آتش و هوش را از خدایان دزدید و به انسان‌ها هدیه داد، یکی از مهم‌ترین داستان‌ها در شکل‌گیری ایده هوش مصنوعی است. این هدیه تنها آتش نبود، بلکه قدرت آفرینش و توانایی ساخت بود.

شاعران و نمایشنامه‌نویسان یونانی همچون هزیود در اشعار تئوگونیا (Theogony) و کارها و روزها (Works and Days) و آیسخولوس در نمایش‌نامه پرومتئوس در زنجیر (Prometheus Bound) به تفصیل این اسطوره را روایت کرده‌اند.

طبق این روایت‌ها، پرومتئوس به انسان‌ها بینایی، شنوایی، توانایی نوشتن، ساختن خانه‌ها، ستاره‌شناسی، ریاضیات و پزشکی را آموخت.

بیشتر بخوانید

این اسطوره متفاوت از دیگر داستان‌های آفرینش، به انسان‌ها قدرت خدایان برای خلق زندگی را اعطا می‌کند. مورخانی چون آدرین مایور در کتاب خود خدایان و ربات‌ها (Gods and Robots) نشان می‌دهند که یونانیان باستان اغلب پرومتئوس را صنعتگری به تصویر می‌کشیدند که با ابزارهای معمولی، انسان‌ها را می‌آفریند.

این ایده که انسان‌ها خود می‌توانند موجودات هوشمند بسازند، در ادبیات یونان باستان نیز فراوان بود؛ از مجسمه‌های جان‌بخش دایدالوس تا داروهای اعجاب‌انگیز جادوگر مدیا. یونانی‌ها حتی رایانه‌های مکانیکی برای نجوم و مجسمه‌های متحرک با نیروی گرانش، آب و هوا می‌ساختند که نشان از علاقه دیرینه به خودکارسازی و هوشمندی مصنوعی دارد.

پاپ و ربات سخنگو؛ پیش‌بینی‌های قرون وسطایی

حدود ۲۷۰۰ سال پس از نگارش داستان پرومتئوس، این اسطوره در طول قرون متمادی بارها بازگو شد. یکی از نمونه‌های تاریخی جالب، مربوط به گربت اوریاک، راهب قرن دهم میلادی است که بعدها با نام پاپ سیلوستر دوم به مقام پاپی رسید.

او که در نجوم و علوم پیش‌بینی بسیار خبره بود، طبق افسانه‌ها «سر برنجی» سخنگویی ساخت. ویلیام مالمزبری، مورخ انگلیسی در کتاب معتبر خود اعمال پادشاهان انگلیسی (Deeds of the English Kings) در دهه ۱۱۲۰ میلادی، این افسانه را نقل کرده است.

این سر برنجی، پس از بررسی حرکت ستارگان و سیارات، می‌توانست به سؤالات بله یا خیر پاسخ دهد. طبق روایت، گربت از آن پرسید «آیا پاپ خواهم شد؟» و سر پاسخ داد «بله». سپس پرسید «آیا قبل از اجرای مراسم عشا ربانی در اورشلیم خواهم مرد؟» و پاسخ «خیر» بود.

همچنین بخوانید

هر دو پیش‌بینی درست از آب درآمدند، هرچند نه آن‌گونه که گربت انتظار داشت (او در کلیسایی در رم که به «اورشلیم» معروف بود، بیمار شد و درگذشت). این داستان هیجان‌انگیز، نشان می‌دهد که حتی در قرون وسطی نیز امکان ساخت یک ربات سخنگو و ماشین پیش‌بینی هوشمند برای جامعه آن زمان قابل تصور و باورپذیر بوده است.

ژاک دو ووکانسون؛ کالبدسازی مکانیکی

در قرن هجدهم، ژاک دو ووکانسون، مهندس و ساعت‌ساز مشهور فرانسوی، با ساخت ربات‌های مکانیکی (اتوماتون‌ها) دقیق و واقعی، نامی برای خود دست و پا کرد.

ولتر، فیلسوف نامی فرانسوی، او را «رقیب پرومتئوس» خواند. اتوماتون‌های ووکانسون، همچون نوازنده فلوت که لب‌ها، ریه‌ها و انگشتانش دقیقاً مانند انسان عمل می‌کرد و محققان را وادار به کشف‌های آکوستیک مهمی کرد، یا اردک هضم‌کننده که به نظر می‌رسید غذا می‌خورد و هضم می‌کند (اگرچه بعدها جعلی از آب درآمد)، بازتابی از باور آن زمان بود که بدن انسان نیز نوعی ماشین است.

همچنین بخوانید

ووکانسون سال‌ها برای ساخت یک «آناتومی متحرک» تلاش کرد و در سال ۱۷۴۱ طرحی برای شبیه‌سازی تمام عملیات حیوانی ارائه داد.

او حتی در سال ۱۷۶۱ با حمایت لویی پانزدهم، پادشاه فرانسه، برای ساخت یک سیستم گردش خون مصنوعی برنامه‌ریزی کرد و ادعا داشت که می‌تواند یک بدن کامل و زنده مصنوعی بسازد. مورخانی چون جسیکا ریسکین در کتاب ساعت بی‌قرار (The Restless Clock) به این تلاش‌ها اشاره کرده‌اند.

اگرچه شواهد قطعی مبنی بر تکمیل یک بدن کامل توسط او وجود ندارد و ووکانسون نتوانست به تمام وعده‌های خود عمل کند، اما بسیاری از معاصرانش به توانایی‌های او باور داشتند و تمایل داشتند به مکانیسم‌های جادویی او ایمان بیاورند.

این میل به خلق و ساخت موجودات زنده یا شبه‌زنده، تا به امروز در میان شرکت‌های هوش مصنوعی ادامه دارد که وعده‌هایی نظیر جاودانگی انسان را مطرح می‌کنند؛ وعده‌هایی که پیش از این نیز سیلوستر دوم و ووکانسون به دنبال آن بودند.

خبر قبل