کاهش چشمگیر مازاد حساب جاری ایران / شکنندگی تراز ارزی در سایه صادرات نفتمحور
به گزارش فانی لند به نقل از تجارت نیوز
احسان کشاورز- تراز حساب جاری ایران در سهماهه نخست ۱۴۰۴ به مازاد ۵.۴ میلیارد دلار رسید؛ رقمی پایینتر از دوره مشابه سال قبل. این در حالی است که سال ۱۴۰۳ با مازاد ۱۳.۲ میلیارد دلاری به پایان رسید. رشد صادرات نفتی و غیرنفتی طی سالهای اخیر حساب جاری را از کسریهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ خارج کرد، اما کاهش مازاد حساب جاری در ابتدای ۱۴۰۴ بار دیگر پایداری این روند را زیر سؤال برده است. ترکیب صادرات همچنان نفتمحور باقی مانده و همین موضوع شکنندگی تراز ارزی را افزایش میدهد.
به گزارش تجارت نیوز، مازاد حساب جاری ایران کوچکتر شد. تازهترین آمارها نشان میدهد در سهماهه نخست ۱۴۰۴ تراز حساب جاری به حدود ۵.۴ میلیارد دلار رسیده؛ رقمی که نسبت به سهماهه ۱۴۰۳ کاهش محسوسی دارد. این در حالی است که اقتصاد ایران سال ۱۴۰۳ را با مازاد ۱۳.۲ میلیارد دلاری به پایان رسانده بود و بسیاری آن را نشانهای از بهبود وضعیت ارزی میدانستند.
اما بررسی ترکیب صادرات نشان میدهد، ستون اصلی این مازاد همچنان نفت است. سهم نفت از کل صادرات کالا در سالهای اخیر دوباره به محدوده نزدیک ۵۷ درصد بازگشته است؛ در حالی که تجربه سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ نشان داد افت صادرات نفتی چگونه میتواند حساب جاری را به محدوده منفی سوق دهد.
هرچند صادرات غیرنفتی نسبت به سال پایه ۱۳۹۵ بیش از ۷۰ درصد رشد کرده، اما واردات نیز همزمان افزایش یافته و فشار تقاضای ارزی را بالا نگه داشته است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا مازاد فعلی میتواند تداوم یابد یا کاهش ابتدای ۱۴۰۴ نشانهای از بازگشت نوسان به تراز ارزی کشور است؟
صادرات دوباره نفتمحور شد
ترکیب صادرات ایران در سالهای اخیر بار دیگر به سمت نفت سنگینتر شده است. در سال ۱۳۹۵ حدود ۶۵ درصد از کل صادرات کالا نفتی بود. این سهم در سال ۱۳۹۸ همزمان با افت شدید فروش نفت به حدود ۴۳ درصد سقوط کرد و برای نخستینبار وزن صادرات غیرنفتی از نفت پیشی گرفت.
در سال ۱۳۹۹ نیز سهم نفت در محدوده ۴۵ درصد باقی ماند. اما از ۱۴۰۰ به بعد روند معکوس شد. سهم نفت به ۴۸ درصد رسید و در ۱۴۰۱ دوباره به حدود ۵۶ درصد افزایش یافت. این روند در ۱۴۰۲ تقریباً تثبیت شد و در ۱۴۰۳ سهم نفت به حدود ۵۷ درصد کل صادرات کالا رسید.
در سهماهه نخست ۱۴۰۴ نیز این سهم در محدوده نزدیک به ۵۹ درصد قرار گرفته است؛ نشانهای از بازگشت پررنگ نفت به سبد صادراتی کشور. در عین حال، صادرات غیرنفتی نیز نسبت به سال پایه ۱۳۹۵ رشد قابل توجهی داشته و تا سال ۱۴۰۳ بیش از ۱.۷ برابر شده است.
با این حال، وزن نفت در تعیین مسیر کلی صادرات همچنان تعیینکننده باقی مانده است. این بدان معناست که هرگونه نوسان در فروش یا قیمت نفت میتواند بهسرعت بر تراز ارزی کشور اثر بگذارد و ثبات حساب جاری را تحت تأثیر قرار دهد.
واردات در مسیر صعود؛ تقاضای ارزی بالا ماند
واردات کالا در سالهای اخیر همپای صادرات رشد کرده و فشار تقاضای ارزی را بالا نگه داشته است. در سال ۱۳۹۵ ارزش واردات کالا به قیمت فوب حدود ۶۳ میلیارد دلار بود. این رقم در ۱۳۹۶ به ۷۳ میلیارد دلار رسید، اما در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ همزمان با محدودیتهای ارزی و رکود، به ترتیب به ۵۸ و ۵۲ میلیارد دلار کاهش یافت.
از سال ۱۴۰۰ به بعد روند افزایشی دوباره آغاز شد؛ واردات در سال ۱۴۰۰ به حدود ۶۳ میلیارد دلار، در ۱۴۰۱ به ۷۵ میلیارد دلار، در ۱۴۰۲ به ۷۹ میلیارد دلار و در ۱۴۰۳ به حدود ۸۸.۵ میلیارد دلار رسید. به این ترتیب واردات در ۱۴۰۳ حدود ۱.۴ برابر سطح سال ۱۳۹۵ بوده است.
در سهماهه نخست ۱۴۰۴ نیز واردات کالا به حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار رسیده است. اگر این روند در طول سال ادامه یابد، سطح واردات میتواند بار دیگر به محدودههای بالاتر از سال قبل برسد. این بدان معناست که حتی با وجود مازاد حساب جاری، تقاضای ارزی اقتصاد در سطحی بالاست و هرگونه افت در صادرات بهویژه صادرات نفتی میتواند تعادل ارزی را به سرعت تحت فشار قرار دهد.
مازاد کوچکتر شد؛ تراز حساب جاری روی مرز نوسان
تراز حساب جاری ایران طی یک دهه گذشته نوسانی و بهشدت وابسته به شرایط صادراتی بوده است. در سال ۱۳۹۷ مازاد حساب جاری به بیش از ۲۶ میلیارد دلار رسید، اما تنها یک سال بعد و همزمان با افت صادرات نفتی، این رقم در سال ۱۳۹۸ به حدود منفی ۱.۶ میلیارد دلار سقوط کرد. در سال ۱۳۹۹ نیز کسری عمیقتر شد و به حدود منفی ۳.۶ میلیارد دلار رسید.
از ۱۴۰۰ به بعد، با افزایش صادرات و بهبود درآمدهای ارزی، حساب جاری دوباره وارد محدوده مثبت شد؛ حدود ۱۱ میلیارد دلار در ۱۴۰۰، بیش از ۱۴ میلیارد دلار در ۱۴۰۱ و حدود ۸.۵ میلیارد دلار در ۱۴۰۲. در سال ۱۴۰۳ مازاد به ۱۳.۲ میلیارد دلار افزایش یافت و نشانهای از تقویت موقعیت ارزی کشور تلقی شد.
اما تازهترین دادهها از سهماهه نخست ۱۴۰۴ حکایت از مازاد ۵.۴ میلیارد دلاری دارد؛ رقمی کمتر از دوره مشابه سال قبل. اگرچه تراز همچنان مثبت است، اما کاهش اندازه مازاد نشان میدهد، حساب جاری در مرز نوسان قرار دارد. در اقتصادی که بخش خدمات و درآمد خالص منفی است و واردات در حال رشد، پایداری مازاد بیش از هر چیز به تداوم صادرات بهویژه نفت وابسته خواهد بود.
گزارش های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
اخبار مشابه
اشتراک گذاری
ثبت دیدگاه
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند *نظرات (0)
هیچ نظری ثبت نشده است.