کشف غار بزرگ در سیاره زهره که می‌تواند نگاه دانشمندان به تاریخ سیاره‌ای را تغییر دهد‌

Author

نویسنده

2026-02-24

تونل

به گزارش فانی لند به نقل از گجت نیوز

ارسال شده توسط: پوریا هاشم پور 05 اسفند 1404 ساعت 11:48

داده‎‌های تازه‌ منتشرشده از مدارگرد ماژلان ناسا نشان می‌دهد سیاره زهره دارای یک غار سنگی بزرگ است؛ کشفی که می‌تواند سرنخ‌هایی از تاریخ زمین‌ساختی این کره ارائه دهد.

سیاره زهره همچنان رازآلودترین قلمرو منظومه شمسی باقی مانده است؛ جهانی هم‌اندازه زمین اما غرق در ابرهای سمی و دمایی که فلز را ذوب می‌کند. ضخامت پوشش ابری آن باعث شده دیدن سطحش تقریباً ناممکن باشد و بیشتر اسرارش در پس داده‌های راداری پنهان بماند.

طبق آخرین اخبار نجوم، به‌تازگی گروهی از دانشمندان با بازتحلیل تصاویر راداری فضاپیمای ماژلان، به شواهدی از وجود غاری عظیم زیر سطح زهره دست یافته‌اند؛ ساختاری که احتمالاً حاصل فعالیت‌های آتشفشانی گسترده در گذشتهٔ این سیاره است. این کشف می‌تواند درک ما از فرآیندهای زمین‌ساختی و پویایی درونی زهره را متحول کند.

فهرست مطالب

رازهای آتشفشانی غار بزرگ سیاره زهره

دانش ما از زهره که اغلب «دوقلوی زمین» نامیده می‌شود، هنوز در سطحی ابتدایی و پرابهام است. لورنزو بروزونه، پژوهشگر دانشگاه ترنتو و یکی از نویسندگان مطالعه‌ی اخیر، تأکید می‌کند که تاکنون هیچ مأموریتی نتوانسته است به‌طور مستقیم فرایندهای زیرسطحی زهره را مشاهده کند. همین مسئله سبب شده تا هر گونه کشف تازه، به‌ویژه شناسایی یک حفره یا تونل آتشفشانی واقعی گامی بسیار بزرگ در شناخت ساختار درونی سیاره به شمار آید.

وی توضیح می‌دهد که سال‌هاست وجود چنین تونل‌هایی فقط در حد فرضیه میان دانشمندان مطرح بوده و اکنون برای نخستین‌بار شواهد واقعی از وجود آنها به دست آمده است. پژوهشگران بر این باورند که زهره، مانند زمین و مریخ دارای شبکه‌های پیچیده‌ای از تونل‌های گدازه‌ای است که به‌واسطه‌ جریان‌های عظیم آتشفشانی شکل گرفته‌اند. در این فرآیند، زمانی که گدازه‌ داغ در سطح سیاره جاری می‌شود، لایه‌ بیرونی به سرعت سرد شده و پوسته‌ای سخت تشکیل می‌دهد؛ اما درون آن همچنان گدازه‌ داغ به حرکت ادامه می‌دهد.

بیشتر بخوانید

هنگامی که این جریان متوقف می‌شود، مسیر داخلی فرو می‌ریزد و تونلی توخالی بر جای می‌گذارد. در زمین و مریخ چنین ساختارهایی بارها شناسایی شده‌اند و حتی برخی از آنها به‌عنوان پناهگاه‌های بالقوه برای استقرار انسان در آینده در نظر گرفته می‌شوند، زیرا می‌توانند ساکنان را از تابش‌های شدید و تغییرات دمایی خطرناک محافظت کنند. زهره اما جهانی است مملو از آثار آتشفشانی. سطح آن پوشیده از دشت‌های وسیع و کانال‌های ممتد گدازه‌ای است؛ نشانه‌ای از اینکه فعالیت‌های آتشفشانی در گذشته‌ی نزدیک آن بسیار گسترده بوده‌اند.

تخمین‌ها نشان می‌دهد که ممکن است ده‌ها هزار آتشفشان بر سطح زهره وجود داشته باشند و جالب‌تر آن‌که، برخی داده‌های مأموریت‌های فضایی اخیر گواه فعالیت‌های آتشفشانی نسبتاً جوان روی این سیاره‌اند. با وجود چنین مجموعه‌ی چشمگیری از نشانه‌ها، تا پیش از این هیچ مدرک راداری مستقیم از وجود تونل‌های گدازه‌ای و کشف غار بزرگ سیاره زهره به دست نیامده بود.

افشای اولین نشانه‌ها از فروچاله‌ها و مسیرهای گدازه‌ای قدیمی

پرسش کلیدی دانشمندان این است که آیا گرانش اندکی کمتر از زمین و فشار جو فوق‌العاده زیاد زهره ممکن است ساختار و پایداری این تونل‌ها را نسبت به نسخه‌های مشابه زمینی تغییر داده باشد یا نه. مشاهده‌ سطح زهره یکی از دشوارترین چالش‌های علم سیاره‌شناسی است. این سیاره با پرده‌ای ضخیم از ابرهای سولفور و دی‌اکسیدکربن بسیار چگال پوشیده شده است؛ لایه‌ای که همچون پتوی حرارتی عظیم، تمام گرمای تابش خورشید را به دام می‌اندازد و باعث می‌شود دمای سطح آن به بیش از ۴۶۵ درجه سانتی‌گراد برسد.

این شرایط سخت و فشار جوِ صد برابر زمین، عملاً هر گونه مشاهده‌ اپتیکی معمولی از سطح را ناممکن کرده است. به همین خاطر، دانشمندان برای نگاه کردن به زیر این لایه‌ جهنمی ناچارند از رادارهای نفوذگر سطح مانند آنچه در مأموریت تاریخی فضاپیمای ماژلان به کار رفت استفاده کنند.

در پژوهشی تازه، دانشمندان با بازبینی دقیق داده‌های تاریخی مأموریت فضایی ماژلان ناسا، توانستند تصویری بی‌سابقه از ساختارهای زیرزمینی در سیاره زهره به دست آورند که سال‌ها به‌دلیل جو فوق‌العاده متراکم و دمای فلزگداز خود، از دید مستقیم تلسکوپ‌های نوری پنهان مانده بود. برخلاف نور مرئی که در ضخامت ابرهای سولفور و دی‌اکسیدکربن ناپدید می‌شود، رادارهای دهانه ترکیبی (SAR) قادرند با ارسال امواج رادیویی و تحلیل بازتاب آن‌ها از سطح، از لایه‌های ابر عبور کرده و نقشه‌ای دقیق از ناهمواری‌های سیاره ترسیم کنند.

پژوهشگران با تمرکز بر داده‌های به‌جامانده از سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۲، به دنبال علائم فروریزش‌های موضعی بودند؛ رخدادهایی که معمولاً نشانه‌ای از وجود تونل‌های گدازه‌ای هستند. این تونل‌ها زمانی پدید می‌آیند که جریان داغ گدازه در زیر پوسته‌ای که سرد شده، ادامه پیدا کند و پس از توقف جریان، سقف مسیر فروبریزد و دهانه‌ای موسوم به اسکای‌لایت شکل گیرد و اکنون زهره را نیز به فهرست این سیاره‌های دارای شبکه‌های زیرزمینی اضافه کرده‌اند.

آیا زهره زمانی خنک‌تر و زنده‌تر بوده است؟

در میان ده‌ها هزار تصویر راداری، توجه دانشمندان به منطقه‌ای به نام نیکس مونس (Nyx Mons) جلب شد که یک آتشفشان سپری عظیم با پهنایی حدود ۳۶۰ کیلومتر بود. تحلیل امواج بازتابی در این ناحیه نشان داد که زیر پوسته‌ آن، ساختاری با قطر تقریبی یک کیلومتر وجود دارد؛ کانالی که مشخصاتش کاملاً با تونل گدازه‌ای هم‌خوانی دارد، اما در مقیاسی بسیار بزرگ‌تر از نمونه‌های شناخته‌شده در زمین و مریخ.

این یافته نه‌تنها پیش‌بینی‌های پیشین دانشمندان را درباره‌ فعالیت‌های آتشفشانی زهره تأیید می‌کند، بلکه نشان می‌دهد سیاره زهره احتمالاً دوره‌هایی از فوران‌های عظیم داشته که توانسته‌اند چنین تونل‌هایی را در اعماق سطح ایجاد کنند. به نظر می‌رسد این تونل‌ها تنها محدود به محدوده‌ی دهانه‌های فروریزش نیستند. بررسی شکل زمین اطراف، وجود گودال‌های مشابه و هم‌راستایی آن‌ها نشان می‌دهد شبکه‌ زیرزمینی احتمالی می‌تواند تا دست‌کم ۴۵ کیلومتر امتداد داشته باشد.

همچنین بخوانید

چنین ساختارهایی از حیث مقیاس و پایداری می‌توانند یکی از بزرگ‌ترین سیستم‌های گدازه‌ای در کل منظومه شمسی باشند. با این حال، داده‌های مأموریت ماژلان به علت محدودیت وضوح تصویری، تنها بخشی از این شبکه را آشکار می‌کنند و تعیین دقیق عمق، شکل و امتداد آن نیازمند ماموریت‌های آینده با حسگرهای راداری پیشرفته‌تر است.

در مجموع اگر صحت کشف غار بزرگ سیاره زهره ثابت شود، پیامدهای آن فراتر از شناخت زمین‌شناسی یک سیاره خواهد بود. مطالعه‌ این تونل‌ها می‌تواند دریچه‌ای تازه برای فهم تاریخ حرارتی، آتشفشانی و تحول سیارات سنگی در منظومه شمسی باشد. این ساختارها شاید نشانه‌ای از دوره‌ای در گذشته زهره باشند که در آن، سطح هنوز آن‌قدر خنک بود که گدازه‌ها بتوانند جریان پیدا کنند.

خبر قبل