نقدینگی 13.5 هزار همت شد! / پایه پولی به ۵۰.۱ درصد رسید‌

Author

نویسنده

2026-02-25

به گزارش فانی لند به نقل از تجارت نیوز

احسان کشاورز- گزارش تازه بانک مرکزی از تحولات پولی آذر ۱۴۰۴ نشان می‌دهد، رشد نقدینگی به ۴۰.۹ درصد و رشد پایه پولی به ۵۰.۱ درصد رسیده است؛ دو عددی که نسبت به سال گذشته جهشی قابل توجه را ثبت کرده‌اند.

به گزارش تجارت نیوز، پول در اقتصاد ایران دوباره سرعت گرفته است؛ نه با شیبی آرام، بلکه با جهشی که در اعداد رسمی بانک مرکزی کاملاً قابل مشاهده است. رشد پایه پولی به مرز ۵۰ درصد رسیده و نقدینگی نیز بار دیگر وارد کانال ۴۰ درصد شده است؛ سطوحی که اقتصاد ایران تجربه کرده و پیامدهای تورمی آن را به خوبی به خاطر دارد.

آنچه گزارش آذر ۱۴۰۴ را مهم می‌کند، صرفاً افزایش یک شاخص نیست، بلکه همزمانی جهش دو موتور اصلی خلق پول است. پایه پولی که در سال گذشته در محدوده ۲۰ درصد قرار داشت، اکنون ۳۰ واحد درصد بالاتر ایستاده است.

نقدینگی نیز پس از دوره‌ای کنترل نسبی در سال ۱۴۰۲، دوباره شتاب گرفته و به سطحی بازگشته که آخرین بار در اوج فشارهای تورمی مشاهده شده بود. بانک مرکزی بخشی از این افزایش را ناشی از شرایط خاص اقتصادی، حمایت از فعالیت‌ها و تغییرات در سپرده قانونی می‌داند؛ اما ترکیب عوامل رشد نشان می‌دهد فشارهای مالی و بدهی دولت نیز نقش پررنگی در این مسیر داشته‌اند. اکنون سؤال اصلی این است که این موج پولی در ماه‌های آینده چه اثری بر تورم و ثبات اقتصادی خواهد گذاشت.

بازگشت نقدینگی به کانال ۴۰ درصد

حجم نقدینگی در پایان آذر ۱۴۰۴ به ۱۳۵۳۴.۴ هزار میلیارد تومان رسید؛ رقمی که نسبت به پایان سال گذشته ۳۳.۱ درصد افزایش نشان می‌دهد و ابعاد تراز پولی اقتصاد را بیش از پیش بزرگ کرده است. اما آنچه این عدد را مهم‌تر می‌کند، سرعت رشد آن است.

نرخ رشد 12 ماهه نقدینگی در آذر امسال به ۴۰.۹ درصد رسیده؛ در حالی که این نرخ در آذر ۱۴۰۳ معادل ۲۸.۱ درصد بود. به بیان دیگر، در فاصله یک سال، شتاب رشد نقدینگی ۱۲.۸ واحد درصد افزایش یافته است. بررسی روند ماهانه نیز نشان می‌دهد نقدینگی پس از کاهش تا کف ۲۴.۱ درصدی در اسفند ۱۴۰۲، از ابتدای ۱۴۰۴ وارد مسیر صعودی شده است؛ به‌طوری که از ۳۲ درصد در فروردین ۱۴۰۴ به ۳۵.۴ درصد در تیر، ۳۸.۶ درصد در مهر و نهایتاً ۴۰.۹ درصد در آذر رسیده است.

این بازگشت به کانال ۴۰ درصدی، پایان دوره تثبیت نسبی رشد پول را رقم زده است. بانک مرکزی افزایش اخیر را به «شرایط خاص اقتصادی» و حمایت از تأمین مالی نسبت می‌دهد، اما اعداد نشان می‌دهد موتور نقدینگی بار دیگر با سرعت بالا در حال حرکت است.

موتور خلق پول شارژ شد

پایه پولی در پایان آذر ۱۴۰۴ به ۱۸۲۵.۸ هزار میلیارد تومان رسید؛ عددی که ابعاد پول پرقدرت در اقتصاد را به‌روشنی نشان می‌دهد. رشد 12 ماهه پایه پولی نیز به ۵۰.۱ درصد رسیده؛ در حالی که این نرخ در آذر سال گذشته تنها ۲۰ درصد بود.

به بیان دیگر، طی یک سال، سرعت رشد پایه پولی ۳۰.۱ واحد درصد افزایش یافته است. روند ماهانه نیز تصویر روشنی از این جهش ارائه می‌دهد. پایه پولی که در شهریور ۱۴۰۳ به کف ۱۸.۷ درصدی رسیده بود، از ابتدای ۱۴۰۴ مسیر صعودی گرفت: ۲۵.۹ درصد در فروردین، ۳۰.۱ درصد در اردیبهشت، عبور از ۳۹.۷ درصد در شهریور و نهایتاً رسیدن به ۵۰.۱ درصد در آذر. این جهش، پایه پولی را به یکی از بالاترین سطوح رشد در سال‌های اخیر رسانده است.

اما ترکیب عوامل رشد نیز قابل توجه است. طبق گزارش بانک مرکزی، در 9 ماهه ۱۴۰۴، خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی ۳۲.۸ واحد درصد و خالص بدهی دولت ۲۱.۵ واحد درصد در رشد پایه پولی سهم داشته‌اند. همچنین مطالبات از بانک‌ها ۶.۹ واحد درصد اثر افزایشی داشته، در حالی که خالص سایر اقلام با منفی ۲۶.۹ واحد درصد بخشی از رشد را خنثی کرده است.

به این ترتیب، موتور خلق پول نه‌تنها از نظر سرعت، بلکه از نظر ترکیب منابع نیز در حال تغییر است؛ تغییری که پیامدهای آن معمولاً با وقفه‌ای کوتاه در نقدینگی و سپس در تورم ظاهر می‌شود. به بیان دیگر، بیش از نیمی از رشد پایه پولی از محل دارایی‌های خارجی و بدهی دولت تأمین شده است؛ دو متغیری که مستقیماً به تراز مالی و ارزی کشور گره خورده‌اند.

پایه پولی می‌دود، نقدینگی با تأخیر آن را دنبال می‌کند

تورم معمولاً جایی آغاز می‌شود که پایه پولی شتاب می‌گیرد؛ جایی که پول پرقدرت زودتر از بقیه شاخص‌ها تغییر مسیر می‌دهد. آمار آذر ۱۴۰۴ دقیقاً همین نقطه را نشان می‌دهد. رشد پایه پولی به ۵۰.۱ درصد رسیده، در حالی که نقدینگی با فاصله‌ای چندماهه اکنون به ۴۰.۹ درصد بازگشته است.

این همان رابطه کلاسیک سیاست پولی است؛ پایه پولی می‌دود، نقدینگی با تأخیر دنبال می‌کند. افزایش سهم دارایی‌های خارجی و بدهی دولت در رشد پایه پولی نشان می‌دهد فشارهای مالی همچنان به بانک مرکزی منتقل می‌شود. حتی اگر بخشی از جهش اخیر ناشی از تغییرات فنی در سپرده قانونی باشد، سطح رشد ثبت‌شده را نمی‌توان صرفاً آماری دانست؛ زیرا در نهایت این پول وارد شبکه بانکی می‌شود و از مسیر ضریب فزاینده به نقدینگی تبدیل می‌شود.

اقتصاد ایران پیش‌تر نیز چنین الگوهایی را تجربه کرده است: ابتدا جهش در پول پرقدرت، سپس رشد سریع‌تر نقدینگی و در ادامه فشار بر سطح قیمت‌ها. اکنون پرسش تعیین‌کننده این است که آیا این روند در ماه‌های آینده مهار می‌شود یا باید انتظار داشت اثر این موج پولی در تورم سال پیش‌رو آشکار شود. تجربه‌های پیشین نشان داده هر زمان پایه پولی از کانال ۴۰ درصد عبور کرده، چند فصل بعد فشار تورمی نیز تشدید شده است.

گزارش های بیشتر را در صفحه بانک و بیمه بخوانید.

خبر قبل