برخی از دانشمندان می‌گویند مسمومیت با سرب منجر به سقوط امپراتوری روم شد‌

Author

نویسنده

2026-02-28

آب آشامیدنی

به گزارش فانی لند به نقل از گجت نیوز

ارسال شده توسط: مهران اکبری 09 اسفند 1404 ساعت 11:14

برخی دانشمندان معتقدند مسمومیت با سرب که از لوله‌های آب و ظروف سربی رومی نشأت می‌گرفت، ممکن است در سقوط امپراتوری روم نقش داشته باشد. این نظریه همچنان محل بحث و بررسی است.

در شهرهای باشکوه روم باستان، آب از طریق شبکه‌های آبرسانی گسترده به فواره‌ها، حمام‌ها و خانه‌ها می‌رسید. این سیستم‌ها که با استفاده از فلز نرم سرب ساخته شده بودند، می‌توانستند به آرامی این ماده سمی را وارد زندگی روزمره رومیان کنند.

استفاده گسترده از سرب در لوله‌کشی، ظروف نوشیدنی و حتی برای شیرین کردن غذا و شراب، به تدریج سلامتی جامعه را تحت تأثیر قرار می‌داد. همین امر موجب طرح این پرسش شده که آیا سرب در روم باستان واقعاً عاملی پنهان در زوال قدرت امپراتوری بود یا خیر.

بیشتر بخوانید

آیا مسمومیت با سرب باعث سقوط امپراتوری روم شد؟

برخی مورخان و دانشمندان معتقدند مسمومیت با سرب نقش مهمی در افول امپراتوری روم ایفا کرده است. از اولین نظریه‌پردازان، اس. کولوم گیل‌فیلان بود که در مقاله‌ای به تأثیر ظروف سربی نخبگان رومی بر باروری، توانایی‌های شناختی و استقامت اشاره کرد، هرچند نتایج او مورد انتقاد قرار گرفت.

بعدها، جرم او. ناریاگو، متخصص ژئوشیمی، در سال ۱۹۸۳ شیوع نقرس و بیماری‌های دیگر در میان اشراف رومی را با مسمومیت با سرب مرتبط دانست.

اخیراً، یک مطالعه منتشر شده در سال ۲۰۲۵ در نشریه «پروسیدینگز آو د نشنال آکادمی آو ساینسز» (Proceedings of the National Academy of Sciences) با تحلیل هسته‌های یخی قطب شمال، نشان‌دهنده افزایش آلودگی سرب در اروپا طی دوران روم باستان بود که مجدداً علاقه به این نظریه را برانگیخت.

همچنین بخوانید

با این حال، این نظریه همچنان بحث‌برانگیز است. بسیاری از مورخان بر این نکته تأکید دارند که زوال روم فرآیندی پیچیده ناشی از عوامل متعددی نظیر فشارهای اقتصادی، نظامی، کشمکش‌های سیاسی و تغییرات آب و هوایی بوده است.

مطالعات باستان‌شناسی روی استخوان‌ها نیز نشان داده‌اند که میانگین سمیت سرب در برخی جمعیت‌های رومی به‌طور قابل توجهی کمتر از معادل‌های مدرن بوده است. بنابراین، در حالی که مسمومیت با سرب ممکن است عاملی کمک‌کننده باشد، اما تقریباً به یقین عامل اصلی سقوط امپراتوری روم نیست.

اثرات سرب بر سلامت انسان

سرب یک فلز سنگین و سمی است که هیچ سطح ایمنی برای مواجهه با آن در بدن انسان وجود ندارد. حتی مقادیر بسیار اندک آن می‌تواند فرآیندهای حیاتی بیولوژیکی را مختل کند.

سرب پس از ورود به جریان خون، عمدتاً از طریق آب آشامیدنی یا تنفس غبار، در بافت‌های نرمی مانند کبد، کلیه‌ها و مغز توزیع می‌شود. با گذشت زمان، بخش قابل توجهی از آن در استخوان‌ها و دندان‌ها ذخیره می‌شود و می‌تواند برای دهه‌ها در آنجا باقی بماند و حتی در دوره‌های استرس، بیماری یا بارداری مجدداً وارد جریان خون شود.

سرب با تقلید از کلسیم و روی، که هر دو برای سیگنال‌دهی عصبی ضروری هستند، سیستم عصبی را مختل می‌کند. این تقلید به سرب اجازه می‌دهد تا از سد خونی-مغزی عبور کرده و در انتقال‌دهنده‌های عصبی اختلال ایجاد کند و به سلول‌های مغزی آسیب برساند.

همچنین بخوانید

تحقیقات پزشکی نشان می‌دهد که مواجهه مزمن با سرب باعث کاهش توانایی‌های شناختی، اختلال حافظه، تغییرات رفتاری و ضعف در قضاوت می‌شود. این اثرات به‌ویژه در کودکان، به دلیل رشد مداوم مسیرهای عصبی، برجسته‌تر هستند.

بزرگسالان نیز ممکن است دچار فشار خون بالا، اختلال عملکرد کلیه، کاهش باروری، آسیب عصبی و کم‌خونی شوند. توکسیکولوژی مدرن اذعان دارد که حتی مواجهه طولانی‌مدت و در سطح پایین نیز می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای سلامت عمومی داشته باشد.

مکانیسم‌های مشابهی مظنون هستند که در جوامع باستانی که به طور گسترده از سرب برای لوله‌کشی، ظروف پخت و پز و آماده‌سازی غذا استفاده می‌کردند، عمل کرده‌اند.

خبر قبل