کاهش یارانه دلاری نفت کوره، نفت سفید و گاز مایع / تغییر ساختار مصرف سوختهای صنعتی در سایه ناترازیها
به گزارش فانی لند به نقل از تجارت نیوز
احسان کشاورز- در کنار بنزین و گازوئیل، بخش قابل توجهی از یارانه انرژی به نفت کوره، نفت سفید و گاز مایع اختصاص دارد؛ سوختهایی که عمدتاً در نیروگاهها، صنایع و برخی مصارف خانگی استفاده میشوند. مصرف نفت کوره طی دهه گذشته نوسانات شدیدی را تجربه کرده و یارانه دلاری این گروه از سوختها نیز از سطوح دو رقمی به چند میلیارد دلار کاهش یافته است. این تغییرات نشان میدهد، ساختار مصرف صنعتی انرژی مستقیماً با سیاست قیمتگذاری و ناترازیهای بخش انرژی پیوند دارد.
به گزارش تجارت نیوز، بررسی روند مصرف و یارانه نفت کوره، نفت سفید و گاز مایع تصویری متفاوت از بخش صنعتی و نیروگاهی انرژی کشور ارائه میدهد. در سال ۱۳۹۰ مصرف نفت کوره حدود ۲۸ میلیارد لیتر بود؛ رقمی که در سال ۱۳۹۷ به ۵ میلیارد لیتر سقوط کرد اما در سال ۱۴۰۲ دوباره به ۲۶ میلیارد لیتر رسید و در ۱۴۰۳ با ۱۲.۵ میلیارد لیتر در سطحی قابل توجه باقی ماند.
همزمان، یارانه دلاری این گروه از سوختها نیز از حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیارد دلار در ابتدای دهه ۱۳۹۰ به حدود ۲ تا ۳ میلیارد دلار در سالهای اخیر کاهش یافته است. این افت دلاری در حالی رخ داده که نوسان مصرف همچنان ادامه دارد. چنین الگویی نشان میدهد، تغییر ترکیب سوخت در نیروگاهها و صنایع، نه صرفاً نتیجه اصلاح قیمت، بلکه حاصل فشارهای ساختاری در تأمین انرژی و مدیریت ناترازیهاست؛ موضوعی که آثار آن فراتر از اعداد مصرفی است و به کارایی کل اقتصاد انرژی گره خورده است.
۴۲ میلیارد لیتر سوخت صنعتی
خلاف بنزین و گازوئیل که روندی نسبتاً صعودی داشتهاند، مصرف سوختهای غیر حملونقل در دهه گذشته با نوسانات شدید همراه بوده است. نفت کوره که عمدتاً در نیروگاهها و صنایع سنگین مصرف میشود، در سال ۱۳۹۰ حدود ۲۸ میلیارد لیتر مصرف داشت و در سال ۱۳۹۲ نیز در همین محدوده باقی ماند. اما از سال ۱۳۹۳ روند کاهشی آغاز شد و مصرف به ۲۰ میلیارد لیتر و سپس در ۱۳۹۴ به ۱۸.۵ میلیارد لیتر رسید.
نقطه عطف در سال ۱۳۹۷ رقم خورد؛ جایی که مصرف نفت کوره به حدود ۵ میلیارد لیتر سقوط کرد. این سطح پایین در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ نیز با حدود ۷ میلیارد لیتر تداوم یافت، اما در سال ۱۴۰۱ به ۲۲.۵ میلیارد لیتر و در ۱۴۰۲ به ۲۶ میلیارد لیتر جهش کرد. در ۱۴۰۳ نیز مصرف به ۱۲.۵ میلیارد لیتر کاهش یافت.
در کنار نفت کوره، مصرف نفت سفید و گاز مایع نیز طی این سالها روندی نزولی و کنترلشدهتر داشته است. کاهش تدریجی مصرف این دو سوخت تا حد زیادی نتیجه توسعه شبکه گازرسانی و تغییر الگوی تأمین انرژی در بخش خانگی و صنعتی بوده است. مجموع این تحولات نشان میدهد، مصرف سوختهای صنعتی بیش از آنکه تابع رشد پایدار تقاضا باشد، تحت تأثیر ناترازی گاز، محدودیتهای تأمین و تصمیمات مدیریتی در بخش انرژی قرار دارد.
۳ میلیارد دلار یارانه پنهان سوختهای صنعتی
یارانه دلاری سوختهای غیرحملونقل در ابتدای دهه ۱۳۹۰ در سطوحی دو رقمی قرار داشت، اما در سالهای اخیر به چند میلیارد دلار کاهش یافته است. در سال ۱۳۹۰ یارانه نفتکوره حدود ۶.۸ میلیارد دلار، نفت سفید ۳.۵ میلیارد دلار و گاز مایع ۱.۴ میلیارد دلار بود؛ یعنی مجموعاً حدود ۱۱.۷ میلیارد دلار.
این رقم در سال ۱۳۹۱ به اوج خود رسید و با ۹.۹ میلیارد دلار برای نفتکوره، ۳.۴ میلیارد دلار نفت سفید و ۱.۵ میلیارد دلار گاز مایع، مجموع یارانه این سه سوخت به حدود ۱۴.۸ میلیارد دلار افزایش یافت. در سال ۱۳۹۲ نیز این عدد در محدوده ۱۳.۴ میلیارد دلار باقی ماند. اما از سال ۱۳۹۳ روند کاهشی آغاز شد. مجموع یارانه به ۸.۱ میلیارد دلار در ۱۳۹۳ و ۳.۴ میلیارد دلار در ۱۳۹۴ سقوط کرد.
در سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ این رقم عمدتاً در بازه ۲.۷ تا ۴.۱ میلیارد دلار نوسان داشت. در سال ۱۴۰۱ مجموع یارانه این سه سوخت به حدود ۲.۶ میلیارد دلار رسید و در ۱۴۰۲ به ۲ میلیارد دلار کاهش یافت. در سال ۱۴۰۳ نیز با ثبت حدود ۱.۲ میلیارد دلار برای نفتکوره، ۰.۵ میلیارد دلار برای نفت سفید و ۰.۵ میلیارد دلار برای گاز مایع، مجموع یارانه به حدود ۲.۲ میلیارد دلار رسیده است.
این روند نشان میدهد سهم سوختهای صنعتی از بار مالی یارانه انرژی در سالهای اخیر به مراتب کمتر از ابتدای دهه ۱۳۹۰ شده است، هرچند نوسانات مصرف همچنان ادامه دارد.
یارانه صنعتی؛ ناترازی پنهان انرژی
مرور روند مصرف و یارانه نفتکوره، نفت سفید و گاز مایع نشان میدهد، مساله این سوختها بیش از آنکه به سطح عددی یارانه محدود شود، به ساختار تأمین انرژی در کشور بازمیگردد. اگرچه مجموع یارانه این سه حامل از حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیارد دلار در ابتدای دهه ۱۳۹۰ به حدود ۲ تا ۳ میلیارد دلار در سالهای اخیر کاهش یافته، اما نوسان شدید مصرف نفتکوره از ۵ میلیارد لیتر در ۱۳۹۷ تا ۲۶ میلیارد لیتر در ۱۴۰۲، بیانگر یک ناپایداری ساختاری در بخش انرژی است.
افزایش مصرف نفت کوره در برخی سالها عمدتاً نتیجه محدودیت در تأمین گاز نیروگاهها و صنایع بوده است؛ به بیان دیگر، تغییر ترکیب سوخت نه الزاماً به دلیل مزیت اقتصادی، بلکه بهدلیل ناترازی در عرضه انرژی رخ داده است. چنین الگویی نشان میدهد حتی با کاهش نسبی یارانه دلاری، چالش اصلی در بخش صنعتی انرژی پابرجاست. بدون اصلاح تدریجی قیمتها، ارتقای بهرهوری و مدیریت متوازن عرضه و تقاضا، یارانه صنعتی همچنان میتواند به یک ناترازی پنهان در اقتصاد انرژی تبدیل شود؛ ناترازیای که آثار آن فراتر از ارقام دلاری سالانه است و به کارایی کل اقتصاد گره خورده است.
گزارش های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
اخبار مشابه
اشتراک گذاری
ثبت دیدگاه
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند *نظرات (0)
هیچ نظری ثبت نشده است.